Obowiązek zapewnienia pracownikom odpowiednich środków ochrony indywidualnej stanowi jednej z najważniejszych obowiązków, jakie nakładają na pracodawcę przepisy prawa pracy.

Środki ochrony indywidualnej to wszelkie środki noszone lub trzymane przez pracownika w celu jego ochrony przed jednym lub większą liczbą zagrożeń związanych z występowaniem niebezpiecznych lub szkodliwych czynników w środowisku pracy, w tym również wszelkie akcesoria i dodatki przeznaczone do tego celu.

Środki ochrony indywidualnej to przede wszystkim odzież ochronna – ochraniacze brzucha, klatki piersiowej, barku oraz

  • środki ochrony kończyn – ochraniacze stóp, obuwie ochronne, ochraniacze kolan, łokci, dłoni itd.,
  • środki ochrony głowy – hełmy,
  • środki ochrony twarzy i oczu – okulary ochronne,
  • środki ochronny słuchu – nauszniki, wkładki przeciwhałasowe,
  • środki ochrony układu oddechowego, izolujące cały organizm – kombinezony gazoszczelne,
  • środki chroniące przed upadkiem z wysokości – linki bezpieczeństwa.

Natomiast środkami ochrony indywidualnej nie są:

  • zwykła odzież robocza,
  • mundury, które nie są specjalnie przeznaczone do zapewnienia bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników,
  • środki ochrony indywidualnej używane przez wojsko, policję i inne służby utrzymania porządku publicznego,
  • wyposażenie stosowane przez służby pierwszej pomocy i ratownicze,
  • środki ochrony indywidualnej stosowane na podstawie przepisów Prawa o ruchu drogowym,
  • środki służące do samoobrony lub do odstraszania,
  • przenośne urządzenia do wykrywania oraz sygnalizowania zagrożeń i naruszania porządku publiczneg

Środki ochrony indywidualnej powinny być stosowane w sytuacjach, kiedy nie można:

  • uniknąć zagrożeń lub
  • wystarczająco ich ograniczyć za pomocą środków ochrony zbiorowej albo odpowiednej organizacji pracy.

Pamiętaj! Jeżeli masz możliwość zastosowania środków ochrony zbiorowej to mają one zawsze pierwszeństwo przed środkami ochrony indywidualnej.

Dobór środków ochrony indywidualnej

Rodzaj środków ochrony indywidualnej ustala pracodawca po konsultacji z pracownikami lub ich przedstawicielami. Prawidłowy dobór tych środków musi być poprzedzony zebraniem i przeanalizowaniem informacji bezpośrednio związanych z przyszłym stosowaniem środków ochrony indywidualnej na danych stanowiskach pracy.

Informacje te powinny dotyczyć:

– rodzaju wykonywanej pracy,
– rodzajów oraz natężenia lub stężenia czynników szkodliwych i niebezpiecznych,
– poszczególnych części ciała pracowników narażonych na działanie czynników szkodliwych i niebezpiecznych,
– możliwego do zaakceptowania stopnia ograniczenia czynności niezbędnych podczas wykonywania pracy, w związku z używaniem środków ochrony indywidualnej,
– pozycji, w której wykonywana jest praca,
– konieczności przemieszczenia się i zasięgu działania środków ochrony indywidualnej,
– sposobu wentylacji pomieszczeń,
– stopnia uciążliwości pracy,
– niezbędnego czasu przebywania pracownika w sferze niebezpiecznej lub skażonej,
– dodatkowych zagrożeń zewnętrznych (np. zagrożenia pożarem).

Ocena zgodności środków ochrony indywidualnej

Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy, pracodawca może dostarczyć pracownikowi jedynie środki ochrony indywidualnej, które spełniają wymagania dotyczące oceny zgodności. Wymagania te zostały określone w ustawie o systemie oceny zgodności oraz w akcie wykonawczym do tej ustawy – rozporządzenie w sprawie zasadniczych wymagań dla środków ochrony indywidualnej.

Zgodnie z przepisami powyższego rozporządzenia środki ochrony indywidualnej powinny:

  •  zapewniać wystarczającą ochronę przed występującymi zagrożeniami,
  • być zaprojektowane oraz wykonane zgodnie z wymaganiami ergonomii w taki sposób, aby w przewidywanych warunkach używania, do których są przeznaczone, użytkownik mógł normalnie wykonywać wszelkie czynności w przypadku zagrożenia, korzystając równocześnie z odpowiedniej ochrony na możliwie najwyższym poziomie
  • środki ochrony indywidualnej powinny być zaprojektowane i wykonane tak, aby możliwe było ich łatwe i prawidłowe założenie przez użytkownika oraz pozostawienie ich na właściwym miejscu przez przewidywany okres użytkowania, z uwzględnieniem panujących wokół warunków, wykonywanych ruchów i przyjmowania pozycji ciała. Z tego też względu należy zapewnić możliwość optymalnego stosowania tych środków do budowy ciała użytkownika za pomocą wszelkich właściwych środków, w szczególności odpowiednich systemów regulacji i mocowania lub przez zapewnienie odpowiedniego zakresu rozmiarów,
  • Środki ochrony indywidualnej powinny być możliwie jak najlżejsze, z zachowaniem wymaganej wytrzymałości i skuteczności ich działania. Potwierdzeniem tych wymagań jest oznakowanie środków ochrony indywidualnej znakiem CE.

Środki ochrony indywidualnej dostarczane pracownikom powinny:

  • być odpowiednie do istniejącego zagrożenia i nie powodować same z siebie zwiększonego zagrożenia,
  • uwzględnić warunki istniejące w danym zakładzie pracy,
  • uwzględnić wymagania ergonomii oraz stan zdrowia pracownika,
  • dać się dopasować względem siebie bez zmniejszania ich właściwości ochronnych

Ważne!

Środki ochrony indywidualnej powinny być przeznaczone do osobistego użytku. W wyjątkowych przypadkach środek ochrony indywidualnej może być używany przez więcej niż jedną osobę, o ile zastosowano działania wykluczające niepożądany wpływ takiego użytkowania na zdrowie i higienę użytkowników.

Prawa pracownika, a obowiązki pracodawcy

Środki ochrony indywidualnej są własnością pracodawcy i dostarczanie ich pracownikom odbywa się w sposób nieodpłatny. Pracodawca zapewnia również środki ochrony indywidualnej osobom, które wykonują czynności inspekcyjne lub inne krótkotrwałe prace.

Do obowiązków pracownika należy używanie przekazanych środków ochrony indywidualnej zgodnie z ich przeznaczeniem, natomiast pracodawca jest uprawniony do kontroli przestrzegania tego obowiązku i podejmowania działań zmierzających do jego wyegzekwowania (kary porządkowe).

Do obowiązków pracodawcy należy konserwacja, pranie, odpylanieodkażanie środków ochrony indywidualnej. Niedopuszczalne jest powierzenie tych czynności pracownikom.

W przypadkach gdy środki ochrony indywidualnej utraciły swoją funkcję ochronną, ponieważ upłynął termin ich przydatności do użycia lub uległy uszkodzeniu, pracodawca zobowiązany jest niezwłocznie wyposażyć pracowników w środki spełniające tę funkcję.

Jak już wcześniej wspomniano pracodawca ustala rodzaje środków ochrony indywidualnej i przewidywane okresy ich użytkowania po uprzedniej konsultacji z pracownikami lub ich przedstawicielami. Postanowienia zawarte pomiędzy stronami powinny zostać określone w regulaminie pracy. Jeśli natomiast pracodawca nie jest zobowiązany do ustalenia regulaminu pracy, to postanowienia te powinny być zawarte w innym akcie wewnątrzzakładowym.

Przy ustalaniu środków ochrony indywidualnej niezbędnych do stosowania przy określonych pracach pracodawca powinien uwzględnić wskazania zawarte w tabelach nr 1-3 załącznika nr 2 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Pracownik, który nie został wyposażony w środki ochrony indywidualnej wymagane na danym stanowisku pracy i brak tych środków powoduje bezpośrednie zagrożenie dla jego zdrowia i życia, może powstrzymać się od wykonywania pracy, zawiadamiając niezwłocznie o tym fakcie swojego przełożonego lub pracodawcę.

Ważne!
Niedostarczenie pracownikowi środków ochrony indywidualnej, jak również dostarczenie środków ochrony indywidualnej niespełniających wymagań oceny zgodności jest wykroczeniem zagrożonym karą grzywny.

Podstawy prawne:

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r.- Kodeks pracy (Dz. U. z 2018 r. poz. 108, z poźn. zm.),
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności (Dz. U. z 2017 r. poz. 1226),
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w spawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. poz. 1650, z późn. zm.),
Rozporządzenie Ministra Gospodarki z 21 grudnia 2005 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla środków ochrony indywidualnej (Dz. U. poz. 2173).